Birçok ülke riskler nedeniyle yeni nesil savaş uçağı F-35’leri alma kararını ertelerken Türk bürokratlar ilginç bir adım attı, 16 milyar dolarlık siparişin verilmesini kararlaştırdı.

Türkiye’nin de ortakları arasında olduğu yeni nesil savaş uçağı projesinde ciddi sorunlar yaşanıyor. Birçok ülke sipariş kararını ertelerken Türk bürokratların alım kararı verdiği ortaya çıktı. Projede yaşanan sorunlar ABD’nin hazırladığı raporlara da yansıdı. Uzmanlara göre Türkiye havada büyük bir risk aldı.

Türk Hava Kuvvetleri’nin envanterden çıkarılması beklenen F-4 uçaklarının yerine almayı planladığı yeni nesil savaş uçağı F-35’lerle ilgili projede ilginç gelişmelerin yaşandığı ortaya çıktı. Türkiye’nin 16 milyar dolar ödeyeceği projeye ortak birçok ülkenin maliyet ve riskleri nedeniyle alım ve sipariş kararlarını ertelediği bir dönemde Türk bürokratlarının uçak siparişi kararı verdiği öğrenildi. Türkiye’nin harekat bağımsızlığı için koştuğu şartları karşılamayan ve toplammaliyeti ile ne zaman tamamlanacağı belli olmayan proje için sipariş kararı, savunma sanayinde tartışmalara neden oldu.

2 ADET ALINACAK

Savunma Sanayii İcra Komitesi Toplantısı'nda, Türk Silahlı Kuvvetlerinin yeni nesil savaş uçağı ihtiyacını karşılamak üzere alınması planlanan ilk 2 adet F-35A uçağının siparişinin verilmesi konusunda Savunma Sanayii Müsteşarlığı yetkili kılındı.

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan başkanlığında yapılan ve yaklaşık 2,5 saat süren toplantıda, Türk Silahlı Kuvvetlerinin gelecek planlarına ilişkin önemli kararlar alındı.

Toplantıda, Türk Silahlı Kuvvetlerinin yeni nesil savaş uçağı ihtiyacını karşılamak üzere Türkiye'nin 1999 yılından itibaren konsorsiyum üyesi olarak katıldığı Müşterek Taarruz Uçağı Projesi kapsamında, tedarik planında yer alan ve 2015 yılında teslim alınması planlanan ilk 2 adet F-35A uçağının siparişinin verilmesi konusunda Savunma Sanayii Müsteşarlığı yetkili kılındı.

Müteakip yıllara ilişkin siparişlerin yine Savunma Sanayii İcra Komitesi tarafından projedeki gelişmelere göre değerlendirilmesi kararlaştırıldı.

HAREKAT BAĞIMSIZLIĞI İÇİN SÖZ VEREMEDİLER

F-35 projesindeki gelişmeler konusunda en geç adım atan ülkenin Türkiye olduğu kaydedildi. 116 uçak almayı planlayan Türkiye’nin ise 2010 yılındaki Savunma Sanayi İcra Kurulu’na (SSİK) kadar projedeki gelişmelere sessiz kalması ABD raporlarına bile yansıdı. Raporlarda proje ile ilgili herhangi bir sipariş, karar ve takvim değişikliğine gitmeyen tek ülkenin Türkiye olduğuna dikkat çekildi. Türkiye, 2010 yılında JSF alım kararının milli isterlerin karşılanmaması gerekçesiyle gözden geçirilebileceğini belirtti. Bu arada başlangıçta ön görülen 10-11 milyar dolar civarındaki toplam maliyetin ise 16 milyar dolara yükseldiği anlaşıldı.

ENTEGRE EDİLEMEDİ

Türkiye’nin aldığı kritik silah sistemleri ile ilgili tam harekat bağımsızlığı elde etmeye çalıştığına dikkat çekilirken, ancak şu ana kadar tatmin edici bir gelişme sağlanamadı. Muğlak sözlerle konunun geçiştirildiği öne sürüldü. Bu çerçevede Türkiye, projede harekat bağımsızlığı için ‘milli isterler’ listesini şu şekilde belirledi:

* Elektronik harp konusunda tam bağımsızlık.

* Yeni geliştirilen milli sistem ve silahların JSF’e entegre edilebilmesi

* Milli kripto sistemlerinin entegre edilebilmesi.

* Otonom lojistik ve global lojistik destek konusunda coğrafi avantajı da göz önüne alınarak merkez haline gelme.

* Üst seviye bakım kabiliyetlerinin ülkemize kazandırılması.

* Uluslararası eğitim merkezi üssü olan Düşük görünürlük (hayalet uçak olma) özelliğinin ülkemiz tarafından idame ettirilebilmesi.

PROJE NASIL BAŞLADI?

Bugüne kadar muharip uçaklarını ABD’den almayı tercih eden Türk Hava Kuvvetleri’nin yeni nesil savaş uçağına karar verirken de rakip olarak Eurofighter uçağı ile JSF’yi karşılaştırdığı aktarılıyor. Harekat ihtiyacını en iyi JSF’nin karşılayacağı değerlendirilerek bu projeye karar verildiği belirtiliyor. Özellik olarak Eurofighter’ın hava-hava uçağı JSF’nin ise hava-yer taarruzları için tasarlanmış bir uçak olduğuna dikkat çekilirken, Türkiye’nin uçak seçim kriterleri ve analiz yöntemlerindeki itirazlara rağmen ABD’li dostlarını hayal kırıklığına uğratmamak adına tercihini JSF’den yana kullandığı öne sürülüyor. JSF projesi için ABD’nin de beklentilerinin oldukça yüksek olduğu değerlendirmesini yapan uzmanlar, yeni uçağın birim maliyetinin F-16 kadar, idame ve işletme maliyetinin ise F-16’dan daha az olacağının öngörüldüğünü ifade ediyor.

JSF Projesinin başarılı olacağına inanan ABD Silahlı Kuvvetleri’nin bu nedenle dünyanın gelişmiş uçağı F-22 üretimini bile Savunma Bakanı’nın talimatıyla 180 civarında uçakla sınırlandırdığı kaydediliyor. JSF’nin diğer bir özelliğinin de Türkiye- ’nin üretimden önce dahil olduğu ilk proje olduğuna işaret eden uzmanlar, Hava Kuvvetleri’nin envanterinde bulunan F-16, F-4, F- 5 ve diğer uçakların hep hazır alım ve daha önce harekat sahasında kendilerini ispat etmiş uçaklar olduklarını belirtiyor.

Türkiye ile birlikte Norveç, İngiltere, İtalya, Hollanda, Danimarka, Kanada, Avustralya’nın da projeye başından bu yana dahil olduğu kaydedilirken, projeye katılım paylarına göre İngiltere birinci seviye, İtalya ve Hollanda ikinci seviye, Avustralya, Kanada, Danimarka, Norveç ve Türkiye üçüncü seviye ortak, Singapur ve İsrail’in ise güvenlik ortakları olduğu bilgisi veriliyor. Uzmanlar, İsrail’in her zamanki gibi doğal ve ayrıcalıklı müttefik olarak özel şartlarını ABD’ye kabul ettirerek proje başladıktan yıllar sonra projeye dahil olduğuna dikkat çekiyor. Üstelik İsrail’in projenin başlangıcından itibaren para ödeyen ve riskleri üstelen ülkelerden daha iyi şartlarda uçak siparişi verdiği de ortaya çıkıyor.

ABD BİLE RAHATSIZ

Çalışmalar devam ederken maliyet, idame-işletme, performans ve proje takvimi olarak Lockheed Martin firmasının beklentileri karşılamadığı anlaşıldı. ABD başta olmak üzere İsrail dahil projeye ortak tüm ülkelerde soru işaretlerinin oluşması ilgili ülkelerde JSF karşıtı kuvvetli bir muhalefetin oluşmasına neden oldu. ABD Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Norton Schwartz’ın da birçok kez JSF ve projenin yazılım konusuyla ilgili endişelerini dile getirdiği kaydedildi. En çarpıcı eleştiri ise bizzat ABD’den geldi. ABD Hükümet Hesap Verilebilirlik Ofisi (GAO-Government Accountibility Office) Mart 2010 ve Nisan 2011’de hazırladığı raporlarda projeye ilişkin çok önemli eksiklikleri bütün açıklığıyla ortaya koydu.

RAPORDAKİ TESPİTLER

ABD’nin de projedeki belirsizlikler nedeniyle on milyarlarca dolar ek mali yükle karşı karşıya olduğu belirtildi.

İşte raporda yer alan çarpıcı tespitler:

* 2007 yılında ilan edilen takvimin üzerine projede uçak geliştirme süresi iki yıl daha uzadı.

* Proje isterleri karşılayamama ve zamanında teslim yapamama riski ile karşı karşıya.

* Teknik problemler nedeniyle 2009 yılı uçuşlu testlerinin sadece %10’u tamamlanabildi.

* Uçak sistem ve yazılımlarının test edildiği simülasyon modelleri ve yer test laboratuvarları akredite olmadı ve güvenilirlikleri teyit edilemedi.

* Harekat isterleri ve lojistik desteklenebilirlik ile ilgili istenilen seviyeye ulaşılamadı.  Yazılım konusunda entegrasyon ve performans problemleri çözülemedi.

* 2010 yılında 14 test uçağı teslim edilmesi gerekirken 2009 yılında bu rakam 4 olarak revize edildi ve Ocak 2010’da bu hedefe ulaşılamadı.

* Uçağın egzostundan çıkan gazların mevcut pistlere zarar verme riski bulunmakta.

* Çok sıcak hava şartlarında kullanılamama ve kısıtlı kullanım riski doğurdu. Bütün bu gelişmeler üzerine İngiltere uçak siparişini 140’tan 60-70’e, İtalya ise 131’den 100’e düşürdü. Danimarka, Hollanda, Kanada ve diğer ülkeler de alım ve sipariş kararlarını erteledi.

ANKA SERİ ÜRETİMDE

Öte yandan Savunma Sanayii İcra Komitesi Toplantısı'nda, Hava Kuvvetleri Komutanlığının orta irtifa uzun süre havada kalan insansız hava aracı ihtiyacını karşılamak üzere yürütülen Anka Projesi kapsamında seri üretim fazına ilişkin 10 uçaklık ilk paket için TUSAŞ-Türk Havac ılık ve Uzay Sanayi A.Ş ile sözleşme görüşmelerine başlanmasına karar verildi.

Savunma Sanayii İcra Komitesi, Emniyet Genel Müdürlüğünün hafif sınıf helikopter ihtiyacını karşılamak için başlatılan proje kapsamında alınacak 15 helikopter için Bell Helikopter Textron firmasıyla sözleşme görüşmelerinin başlamasını kararlaştırdı.
Komite, ayrıca Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Hava Savunma Harbi Fırkateyni (TF-2000) projesi kapsamındaki gemilerin ana sensörü olacak Çok Amaçlı Faz Dizinli Radar Geliştirme Projesi'nin birinci aşaması için Aselsan Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş ile sözleşme görüşmelerinin başlaması kararı aldı.

Komite, Hava Kuvvetleri Komutanlığı için turbojet motor ihtiyacını karşılamak üzere alınan teklifler sonucunda da Kale Havacılık Sanayi A.Ş firmasıyla sözleşme görüşmelerini başlattı.

ASKERHABER / HABER MERKEZİ