ABD Savunma Bakanlığı'na baÄŸlı DSCA (Defense Security and Cooperation Agency; Savunma Güvenlik ve Ä°ÅŸbirliÄŸi Kurumu) tarafından ABD Kongresi'ne 13 Eylül günü, Irak Hava Kuvvetleri (IHvK) için 18 adet F-16 tipi savaÅŸ uçağı ve bu uçakla birlikte kullanılacak alt sistem ve silahların satışına iliiÅŸkin bir bilgi notu iletildi.

FMS (Foreing Military Sales; FMS) kapsamında gerçekleÅŸtirilecek bu satışın maliyeti, tüm alt sistemler ve opsiyonlar ile birlikte azami USD 4,200,000,000 olarak belirtilmiÅŸ. Bu bilgi notu, FMS süreci gereÄŸi satışın gerçekleÅŸmiÅŸ olduÄŸu ya da maliyetin bu rakam ÅŸeklinde gerçekleÅŸeceÄŸi anlamına gelmiyor. BilindiÄŸi gibi FMS satışlarında gerçek maliyet DSCA bilgi notunda verilen rakamın çok daha altında gerçekleÅŸmekte.

Irak, envanterine almaya hazırlandığı F-16'ları uçuracak pilotların eÄŸitimi için ABD ile AÄŸustos ayı başında bir eÄŸitim iÅŸbirliÄŸi anlaÅŸması imzalamıştı. AnlaÅŸma, Irak Hava Kuvvetleri'nden 10 pilotun ABD'de F-16 temel eÄŸitimini almasını kapsıyor. Pilotlar ABD'de T-6 Texan II ve T-38 Talon uçakları ile baÅŸlangıç, F-16 ile temel manevra ve taktiklerin icrası eÄŸitimlerini alacaklar. Pilotlara ayrıca ileri Ä°ngilizce dersleri de verilecek. Her bir öÄŸrenci pilotun eÄŸitiminin 12 - 17 ay sürmesi öngörülmüÅŸ.

IHvK, Saddam döneminde neredeyse tamamen Rus (SSCB) ve Fransız yapımı sabit ve döner kanatlı uçaklardan müteÅŸekkil, oldukça güçlü bir yapıdaydı. 2003 sonrası neredeyse sıfırdan inÅŸa edilmeye baÅŸlanan IHvK, bu kapsamda taarruz, eÄŸitim, nakliye ve keÅŸif maksatlı uçak ve helikopterleri envanterine almak için giriÅŸimlere baÅŸladı. Bu projelerden baÅŸlıcaları olarak ÅŸunlar sıralanabilir:

•    24 adet Eurocopter EC-635: USD 488,000,000; SözleÅŸme imza tarihi: 25.03.2009 (Fransa'nın 1990 yılından sonra Irak ile imzaladığı ilk savunma sistemi satış sözleÅŸmesi).

•    22 adet Mi-17CT Hip H: USD 80,600,000; ABD tarafından finanse edildi.

•    26 adet Bell 407 silahlı keÅŸif helikopteri, 26 adet yedek Rolls-Royce 250-C-30 motor, 26 adet M280 2.75" roket lançeri, 26 adet XM296 .50 makinalı tüfek, 26 adet M299 Hellfire lançer: USD 366,000,000; Ä°lgili DSCA bildirisi Kongre'ye 09.12.2008 tarihinde iletildi.

•    Silahlı keÅŸif helikopteri: 24 adet Bell 407 ya da AH-6, 200 adet AGM-224 HellFire, 24 adet M-299 lançer, 16 adet M-36 HellFire eÄŸitim füzesi, 15,000 adet 2.75" roket, 24 adet M-280 lançer, 565 adet M-120 120mm havan, 665 adet M-252 81mm havan, 24 adet XM-296 makinalı tüfek, 24 adet M-134 makinalı tüfek, 81mm ve 120mm mühimmat: USD 2,400,000,000; DSCA bildirimi 30.07.2008 tarihinde yayınlandı.

•    18 adet Cessna 172B gözetleme / irtibat uçağı: USD 10,600,000; SözleÅŸme imza: AÄŸustos 2007

•    6 adet AC-208B Caravan irtibat / gözetleme / hafif taarruz uçağı: SözleÅŸme imza: Nisan 2007

•    5 adet Cessna 208B Caravan (+20 opsiyon) irtibat / gözetleme / hafif taarruz uçağı: USD 23,700,000; SözleÅŸme imza: Kasım 2007

•    1 adet Beechcraft King Air 350 nakliye, 5 adet Beechcraft King Air 350ER keÅŸif gözetleme uçağı: USD 132,000,000;

•    20 adet Aero Vodochody L-159B ileri jet eÄŸitim uçağı: USD 100,000,000; SözleÅŸme görüÅŸmeleri devam ediyor.

•    7 adet T-6A Texan II eÄŸitim uçağı: USD 170,400,000; SözleÅŸme imza tarihi: 12.08.2009.

•    8 adet T-6A Texan II eÄŸitim uçağı: USD 86,600,000; SözleÅŸme imza tarihi: 10.09.2009.

•    36 adet AT-6B Texan II taarruz uçağı: USD 520,000,000; FMS süreci baÅŸladı.

•    4 adet C-130J-30 Hercules taktik nakliye uçağı: USD 293,000,000; SözleÅŸme imza: Mayıs 2009

•    2 adet C-130J-30 Hercules taktik nakliye uçağı: USD USD 140,300,000; SözleÅŸme imza: 11.08.2009

Irak'a satılacak uçakların "F-16IQ" olarak sınıflandırılmış olması dikkat çekiyor. Bu, satılacak F-16'ların Irak için özelleÅŸtirilmiÅŸ bir türev olduÄŸunu gösteriyor. BilindiÄŸi gibi ABD Hindistan'ın MRCA ihalesi için, bu ülkenin ihtiyaçları için gelÅŸtirdiÄŸi F-16IN (India) modelini teklif ediyor. Ä°srail de, kendi yapımı modern aviyoniklerle donatılmış F-16I Soufa modelini kullanmakta. Bu son iki model seri üretimdeki standart Block 50+/52+ modeli F-16'lardan çok daha geliÅŸmiÅŸ görev ve silah sistemlerine sahip.

Söz konusu DSCA bilgi notundaki F-16IQ satış paketinin içeriÄŸine göz atalım:

18 adet F-16IQ taktik savaÅŸ uçağı ve bu uçaklarda kullanılmak üzere,

•    24 adet F100-PW-229 ya da F110-GE-129 motoru,

•    36 adet LAU-129/A lançer sistemi,

•    24 adet APG-68(V)9 radar sistemi,

•    19 adet M61 20mm Vulcan makinalı top,

•    200 adet AIM-9L/M-8/9 Sidewinder kısa menzil havadan havaya füze,

•    150 adet AIM-7M-F1/H Sparrow orta menzil havadan havaya füze,

•    50 adet AGM-65D/G/H/K Maverick havadan karaya güdümlü füze,

•    200 adet GBU-12 Paveway II 500lb lazer güdümlü bomba,

•    50 adet GBU-10 Paveway II 2,000b lazer güdümlü bomba,

•    50 adet GBU-24 Paveway III 2,000lb lazer güdümlü bomba,

•    22 adet ACES (Advanced Countermeasures Electronic Systems) karşı tedbir sistemi (ALQ-187 elektronik harp sistemi ve AN/ALR-93 radar ikaz sistemini içeriyor),

•    20 adet AN/APX-113 AIFF (Advanced Identification Friend or Foe) dost düÅŸman tanımlama sistemi (Mode IV özelliÄŸi olmadan),

•    20 adet GPS (Global Positioning Systems) ve GPS/INS seyrüsefer sistemi (Standard Positioning Service [SPS] seviyesinde hassasiyete sahip ÅŸekilde),

•    20 adet AN/AAQ-33 SNIPER ya da AN/AAQ-28 LITENING hedefleme podu,

•    4 adet F-9120 AARS (Advanced Airborne Reconnaissance System) ya da DB-110 keÅŸif podu,

•    22 adet AN/ALE-47 karşı tedbir salıcı sistem,

•    20 çift harici yakıt tankı (Conformal Fuel Tank; CFT)

•    Ä°lgili eÄŸitimi dokümantasyonu, yedek parça, bakım / tamir avadanlıkları, sair lojistik ve idari destek

Bilgi notundaki alt sistem dökümü ve notlar incelendiÄŸinde, diÄŸer örneklerin tam tersine F-16IQ'nın performans ve kabiliyetlerinin kayda deÄŸer biçimde düÅŸürülmüÅŸ olduÄŸu göze çarpıyor. Åžöyle ki:

Toplam 18 adet uçak için 36 adet LAU-129/A lançeri sipariÅŸ ediliyor. LAU-129/A, AIM-9 Sidewinder ve AIM-120 AMRAAM havadan havaya füzelerini taşımak ve ateÅŸlemek için kullanılan kızak lançer sistemidir. F-16'lar için üretilmiÅŸtir. Irak'a AIM-120 AMRAAM geliÅŸmiÅŸ havadan havaya orta menzil füzeleri satılmıyor, sadece AIM-9 Sidewinder'lar var. Bu da ÅŸu anlama geliyor: Her Irak F-16'sı başına iki adet lançer düÅŸüyor ve yerdeki bir baÅŸka uçaktan lançer sökülmediÄŸi müddetçe bir Irak F-16'sı tek seferde en fazla iki adet AIM-9 Sidewinder havadan havaya füzesi taşıyabilecek.

F-16IQ'ların kullanacağı AIM-9 Sidewinder kısa menzilli havadan havaya füzeler, L/M serisi. Bunlar halen üretimde olan AIM-9X'den bir önceki nesili temsil ediyorlar. Satışı yapılacak olan AIM-9M-8/9 Sidewinder, 1995'te hizmete girmiÅŸ ve görece daha modern, ancak AIM-9L, 1978'de hizmete girmiÅŸ, performans ve kabiliyeti çok daha düÅŸük. ABD'nin Irak'a en modern kısa menzil havadan havaya füzesi olan AIM-9X'i satmıyor olması dikkat çekici.

Benzer ÅŸekilde ABD, F-16'nın standart orta menzil havadan havaya füzesi olan AIM-120 AMRAAM'ı da Irak'a satmıyor. Son derece ilginç bir ÅŸekilde, Irak F-16'ları, AIM-7F1/H/M Sparrow ile donatılacaklar. AIM-7 Sparrow, yarı aktif radar güdümlü orta menzilli bir füze. Üretimi uzun yıllar önce sona ermiÅŸ, 1990'ların ilk yarısında kullanımdan kalkmış ve asıl ilginci, Sparrow füzesi F-16'larda yaygın kullanılan bir silah sistemi deÄŸil. ABD'de 1976 yılında F-16ADF (Air Defense Fighter; Hava Savunma Uçağı) denemeleri sırasında bir adet Block 25 tipi F-16C'den bir AIM-7 Sparrow füzesi ateÅŸlenmiÅŸti. AMRAAM füzeleri hizmete girene kadar geçen sürede, bir miktar ulusal muhafız F-16ADF'leri Sparrow taşıdı. Bunun dışında Mısır, Bahreyn ve Tayvan kısıtlı miktarda Sparrow'u F-16'larına taktılar. Ancak bu füze kabiliyet ve teknolojisi itibariyle halen kullanımda olan muadillerinin oldukça gerisinde kalıyor. Irak'a satılacak olan AIM-7F1 modeli ABD'de 1976, AIM-7M ise 1982 yılında hizmete girmiÅŸti. AIM-7H modeli ise, -7F1 için teklif edilen ancak hayata geçmeyen bir modernizasyon türevi idi.

Öte yandan ABD, Irak satışı ile, AIM-7'yi düÅŸük bütçeli hava kuvvetlerine teklif edilebilecek bir görece modern orta menzilli hava-hava füzesi haline getirmeyi amaçlıyor olabilir.

Uçakların havadan havaya yetenekleri kısıtlı, ancak havadan yere saldırı kabiliyetine önem verildiÄŸi görülüyor. AGM-65 elektro optik güdümlü füze ve GBU-10 / -12 / -24 Paveway II / III serisi lazer güdümlü bombalar ile, Irak Hava Kuvvetleri'nin yakın hava desteÄŸi ve hassas bombardıman kabiliyetinin artırılması hedeflenmiÅŸ olmalı. Bu zaten Sniper XR ya da Litening hedefleme podlarının tedariÄŸinden de anlaşılıyor. Tüm uçaklara yetecek kadar pod dahil edilmiÅŸ listeye. Burada da dikkati çeken husus, JDAM gibi modern GPS güdümlü mühimmatın Irak'a saÄŸlanmıyor olması.

Söz GPS'e gelmiÅŸken, F-16IQ'larda kullanılacak olan GPS seyrüsefer sistemi, sadece sivil / ticari sistemlerde kullanılan, hassasiyeti düÅŸük ve karıştırmaya savunması olmayan SPS standardında olacak. Anlaşılan o ki, ABD, Irak Hava Kuvvetleri'nin çok hassas seyrüsefer ve saldırı yeteneÄŸine sahip olmasını istememiÅŸ.

Bir baÅŸka kabiliyet noksanlığı, uçaklarda kullanılacak IFF dost - düÅŸman teÅŸhis sistemi ile ilgili. Irak F-16'larına takılacak olan APX-113 IFF sistemi, Mode IV kabiliyetine sahip olmayacak. Yani Türkçe'si, Irak F-16'larının IFF sistemi kripto korumasına sahip olmayacak.

Listeden ayrıca, Irak F-16'larının CFT (Conformal Fuel Tank) olarak adlandırılan harici yakıt tankları ile donatılacakları anlaşılıyor.

Tüm bu bilgiler ışığında, bu satış ile ilgili ÅŸu deÄŸerlendirmeleri yapmak mümkün:

1. Irak'ın alacağı uçakların konfigürasyonuna bakılacak olursa havadan yere hassas taarruz özelliÄŸinin ön planda olduÄŸu görülüyor. Ancak modern GPS güdümlü mühimmat ya da GPS seyrüsefer yeteneÄŸi yok. Bu da, Ä°ngilizce "surgical strike" olarak da adlandırılan, nokta atış kabiliyetinden ziyade, (muhtemelen asimetrik tehditlere karşı) yerdeki birliklerin desteÄŸi için düÅŸünüldükleri izlenimini doÄŸuruyor.

2. Uçakların havadan havaya yetenekleri göz önüne alınınca, Suriye ve Ä°ran'a karşı yeterli, Suudi Arabistan, Ä°srail, Kuveyt ve Türkiye'ye tehdit etmeyecek kadar zayıf bir kabiliyetle donatıldıkları izlenimi doÄŸuyor. F-16IQ'ları donatacak silah ve sensörler, Ä°srail, Türkiye ve Suudi Arabistan'ın elindeki uçaklardaki muadillerden oldukça düÅŸük seviyede zira.

3. ABD'nin bu satışı yaparken bölge dengelerini göz önünde bulundurduÄŸu, hassasiyetlere göre bir konfigürasyon oluÅŸturduÄŸu anlaşılıyor.

4. Bu uçakları kullanmak için ilk etapta 10 adet pilot ABD'ye gönderildi ya da kısa süre içinde gönderilecek. Bu pilotların etnik ve mezhep kökenleri önem arz edebilir.

5. Türk Hava Kuvvetleri zaman zaman Irak'ın kuzeyindeki terör yuvalarına karşı hava harekâtı düzenliyor. F-16IQ uçakları ile Irak 2003'ten bu yana ilk kez kendi başına hava sahasını koruma gücüne kısıtlı da olsa kavuÅŸacak. Dolayısıyla Türkiye'nin, yine benzer bir hava harekâtına "hava sahası ve egemenlik ihlali" nedeniyle müdahale etme olasılığı ortaya çıkabilir. Türkiye 2003'e kadar bu tür harekâtları, iki ülke arasında imzalanan sıcak takip anlaÅŸması uyarınca yapabiliyordu ancak ÅŸu anda böyle bir hukuki zemin bulunmamakta. Dolayısı ile bu satış, teknik yönden bir tehdit teÅŸkil etmemesine raÄŸmen Türkiye'nin Irak politikasında hesaba katması gereken bir parametre olacaktır.